CONO Kaasmakerij, Westbeemster
CONO, een coöperatie van 500 veehouders, wilde in 2006 de verouderde Kaasmakerij vervangen en in de Beemster blijven. De productie van de Beemster hoort immers thuis in de Beemster, sinds 1999 Unesco-werelderfgoed. Het ontwerp diende daarmee schatplichtig te zijn aan het DNA van de polder én aan waar de coöperatie voor staat.
De Beemster droogmakerij kwam tot stand in 1612, de tijd van de renaissance waarin de boeken van Vitruvius in Leiden werden bestudeerd. Landmeetkunde en de uitvinding van het centraal perspectief stelden de makers in staat een ideaalplan te tekenen en ruimtelijk te verbeelden. Het ontwerp wil een chemie bewerkstelligen tussen het ruimtelijk maatvoeren en de traditie van maakbaarheid en productie voortzetten. Perspectief, hét instrument in deze meetkundige en cartografische tijdspanne is bij het ontwerp voor CONO kaasmakers sterk benut.
Op de schaal van de polder dient het ontwerp van de Kaasmakerij de openheid van het landschap. Mathematische studie toont aan dat één langgerekt gebouw het meest voorziet in de openheid van het landschap. De landscraper benut de diepte van het kavel, oogt vanaf de weg klein en laat ruimte voor het landschap en de wolkenlucht.
De stolpboerderij dé bouwsteen van de Beemsterpolder componeert voort op de karakteristieken van de Beemster : de geometrie in de constructie van het vierkant (spreek uit als het vierkánt) met het piramidale dak, het perspectief in optima forma. De stolpboerderij hoort bij het landschap, maar omgekeerd versterkt de stolp ook het landschap. Bij het ontwerp van de Kaasmakerij is getracht om een synthese van de gebruiksfuncties, de constructie en de verbinding met het landschap, zo kenmerkend voor de stolp, op een eigen wijze tot stand te brengen.
De geometrie in het ontwerp komt tot stand door het gebouw te componeren als een ruimtelijke constructie met een sterk ritme in de diepte van het kavel. De draagconstructie is opgebouwd uit een dubbele kolommenrij, met helder glas. Het ontwerp benadrukt de samenhang in de keten van de veehouder, de weilanden en het kaasmaken. Door de transparantie van het gebouw is het proces van kaasmaken zichtbaar in het landschap en omgekeerd loopt het landschap door in het gebouw.
De hoofdopzet van het gebouw ( een colonnade met een dakoverstek rondom ) verwijst niet alleen naar de architectuurtaal ten tijde van de renaissance maar is tevens duurzaam : een permanente wering van de hoogstaande zon tegelijk met het optimaal binnen halen van daglicht. Kaasmaken gedijt bij een lage temperatuur, de gebouwschil heeft daarom een dubbele gevel met afzuiging van de spouw. Het pakhuis is koel en is grotendeels ondergronds gerealiseerd.
CONO Kaasmakers streeft ernaar om de meest duurzame kaasmakerij in de wereld te zijn. Door te investeren in de landschappelijke inpassing, het gebouw en het interieur, draagvlak met de buurt, het benutten van de natuurlijke energiebronnen en hergebruik van vrijkomende energie. CONO Kaasmakers voert een caring dairy programma met de 500 veehouders om dierenwelzijn, biodiversiteit, herstel natuurwaarden en duurzaamheid te verankeren in de keten.
Kaasmakerij De Tijd won de Arie Keppler Prijs 2014, de Arc14 Award en de BNA-prijs Beste Gebouw 2015.
Naam project: CONO Kaasmakers, Westbeemster
Datum begin opdracht: 2008
Datum oplevering: 2015
Adres: Rijperweg 20, Westbeemster
Functie: Industrie
Oppervlakte bvo: 15.000 m2
Bouwkosten: EUR 17.000.000,- excl. btw
Opdrachtgever: CONO Kaasmakers, Westbeemster
Adviseur: Feenstra Adviseurs, Duiven
Aannemer: Visser & Smit Bouw, vestiging Groningen
Architect: Bastiaan Jongerius
Medewerkers: Gert-Jan van Laar, Steven Steenbruggen, Dingeman Deijs, Wouter Pops, Sean Schoales, Carmen Rodriguez, Ana Alvarez, Sarah Hernandez, Brendan Dalton, Quinten Savarit, Ana Ribés Vidal